نامه ی شكوهمند سوزان سونتاگ به خورخه لوییس بورخس

نامه ی شكوهمند سوزان سونتاگ به خورخه لوییس بورخس

برگردان مهدی فتوحی

در اكتبر سال 1982، خورخه لوییس بورخس هشتاد و سه ساله كه تقریباً سی سالی هست كور شده شصت نفر از دوستان و ستایندگان صمیمی اش را برای یك شام ویژه در نیویورك پذیرا می شود. در آن ملاقات ، سوزان سونتاگ هم حاضر بود و در صحبت هایش با روزنامه نگاری که این حادثه را پوشش خبری می داد توانست عظمت روح بورخس را با دقت موشکافانه ی خویش به دام بیندازد.

" امروز هیچ نویسنده ی زنده ای نیست كه بیش از بورخس مورد علاقه ی نویسندگان باشد. بسیاری خواهند گفت او بزرگ ترین نویسنده ی زنده است. فقط معدودی از نویسندگان می توانند امروز بگویند كه از او هیچ نیاموخته اند یا از او تقلید نكرده اند."

بورخس چهار سال بعد از آن مرد.

در دهمین سالمرگ او سونتاگ دوباره به تحسین آثار بورخس پرداخت و عظمت میراث فرهنگی او را در یك مقاله ی كوتاه كه در تاریخ 13 ژوئیه ی 1996 تحت عنوان " نامه ای به بورخس " نوشته شد ستود. سونتاگ نامه را با ستایشی والا از نبوغ و فروتنی بورخس می آغازد.

" واقعاً محصول زمانه  و فرهنگ خود بودی ولی توانستی از زمان و فرهنگ خود فراتر بروی با شیوه هایی كه به نظر جادویی می رسند. این مربوط است به گشادگی و بذل توجه تو.  در میان نویسندگان کمتر از بقیه خودبین و بیشتر از بقیه شفاف و در ضمن تواناترین هم بودی. وانگهی او چیزی هم داشت كه به صفای طبیعی باطنش مربوط می شد.  "

سونتاگ او را چون جادوگر اعوجاج زمان می انگارد.

" دركی از زمان داشتی مغایر با آن چه اشخاص دیگر دارند.  انگاره های معمول گذشته و حال و آینده زیر نگاه تو به به نظر خیلی پیش پا افتاده می رسیدند. دوست داشتی بگویی كه هر لحظه ی زمان شامل گذشته و آینده است. یادم می آید شعری از برونینگ شاعر روایت می كردی كه چیزی بود در این حدود: حال حاضر لحظه ای است كه در آن آینده در گذشته خرد می شود. این قطعاً بخشی از تواضع تو بود. شیفتگی تو برای یافتن انگاره هایی در انگاره های دیگر نویسندگان. "

سونتاگ به ویژه بورخس را چون نوشداروی ضروری برای اسطوره ی نابغه ی مجروح می انگارد.

" صفا و تعالی ای كه تو یافته بودی برای من نمونه است. تو نشان دادی كه لازم نیست ناخوشبخت باشیم . حتا وقتی جلوی چشمت داری اش و توهمت را از كف داده ای بس كه وحشتناك است.  گفتی كه یك نویسنده ، و به خاطر ظرافت در گفتار افزودی هر كسی، باید فكر كند كه هر چه برایش رخ بدهد یك امکان است. ( و داشتی از كوری خودت صحبت می كردی) ".

ولی جالب ترین تعمق سونتاگ به خود بورخس باز می گردد و به جادوی ادبیات را تن می ساید. سونتاگ در واقع مقاله را با تعمقی دردناك و این پیش بینی  خاتمه می دهد كه وقتی از كتاب دور شویم و وقتی خوانش را به یك كنش مكانیكی تقلیل دهیم چه چیزی را به بازی گرفته ایم.

" كتاب ها فقط نتیجه ی حافظه و رویاهای ما نیستند. بلكه به ما مدل هایی را برای تعالی و فراروی از خود می دهند. برخی اشخاص گمان می كنند خوانش به سان گریزگاه و مفری است. گریز از جهان واقعی و روزمره به سوی جهانی خیالی یا همان جهان كتاب ها. ولی كتاب ها خیلی بیش از این اند. شیوه ای اند از تام و تمام و كمال انسانیت. متاسفم كه باید به تو بگویم كه اكنون كتاب ها گونه ای در حال انقراض انگاشته می شوند.  هم كتاب ها و هم شرایط خوانش كه ادبیات و تاثیرات آن را بر روان ممكن می سازند. به زودی خواهند گفت: با شیوه ی خوانش ، هر نوع متنی را كه بخواهیم بر می گزینیم و در اندازه ای خواهیم بود كه قالب آن را دگرگون كنیم و پرسش هایی مطرح كنیم و با آن ارتباط برقرار كنیم. اما وقتی كتاب ها متونی می شوند كه با آن ها با ملاك سودمندی ارتباط متقابل برقرار می كنیم جهان برنگاشته دیگر به سادگی بدل خواهد شد به وجهه ی دیگری از واقعیت تلویزیونی كه با تبلیغات هدایت می شود. این آینده ی شكوهمند كه دارد آفریده می شود و قولش را چون چیزی دموكراتیك تر داده اند آشكارا هیچ معنای دیگری ندارد مگر مرگ واقعیت درونی و كتاب. "

سونتاگ مقاله اش را با درج دو نكته یعنی زیبایی بورخس و زیبایی كتاب ها خاتمه می دهد آن هم با رهیافت معمولش كه تعمقی شخصی را با دركی جهانی یكی می كند.

" بورخس عزیز !

لطفاً درك كن كه شكوه و شكایت به من هیچ رضایت خاطری نمی بخشد. ولی دیگر به چه كسی می توان این ناله ها را درباره ی سرنوشت كتاب و كتابخوانی ارجاع داد جز به تو؟  ( بورخس! ده سال است!) همه ی آنچه می خواهم بگویم این است كه دلم برایت تنگ شده است. دلم تنگت است. تو كماكان به تمایزگذاری ادامه می دهی. عصری كه ما داریم به آن وارد می شویم یعنی این قرن 21 ، روان را به شیوه های نوینی به محك آزمون می گذارد. ولی تو می توانی مطمئن باشی كه برخی از ما كتابخانه ی بزرگ را رها نخواهیم كرد و تو كماكان حامی و قهرمان ما باقی خواهی ماند. "

 

برچسب ها :

هم‌رسانی

نظر شما درباره این مطلب

نظرات کاربران