شعرهايي از دنيس لورتف

شعرهايي از دنيس لورتف
برگردان: شاهين کوهساري

 

 

 

درباره‌ي شاعر

 

در طبقه‌بنديِ شاعران و نويسنده‌گانِ موسوم به نسلِ بيت (Beat Generation) نخست بايد بينِ دو معنا از اين اصطلاح تفاوت گذاشت:

 1- بيت به مفهومِ مکتبي ادبي

 2- بيت به مفهومِ پديده‌يي فرهنگي.

به مفهومِ مکتبي ادبي حلقه‌ي بيت‌ها سه عضوِ اصلي و کاملاً وفادار بيش‌تر ندارد: آلن گينزبرگ، ويليام باروز، و جک کرواک. به مفهومِ پديده‌يي فرهنگي اما، بيت طيفِ وسيعي از شاعران و نويسنده‌گانِ نسلِ نخستِ پس از جنگِ دومِ جهاني در ايالاتِ متحده از سه مکتبِ شعري‌ِ بلک ماونتينز، رنسانس سانفرانسيسکو (San Francisco Renascence)، و خودِ حلقه‌ي شاعران و نويسنده‌گانِ بيت را دربرمي‌گيرد. دنيس لورتف شاعرِ مجموعه‌ي پيشِ رو نيز چنان که خواهيم گفت دستِ‌کم در مقاطعي تعيين‌کننده از عمرش  به اين رده‌ي دوم تعلق دارد.

دلالت‌هاي لغوي واژه‌ي «بيت» هم متنوع است. وجهِ توصيفي‌ِ واژه‌ي beat در انگليسي‌ِ کوچه-بازاري‌ِ امريکايي به معني‌ِ «خسته»، «فرسوده»، «نزار»، «به‌جان‌آمده»، و در ترکيبِ beaten down به معني‌ِ «فردي است که در يک نبرد يا کتک‌کاري‌ِ نابرابر مغلوب شده» است. اين واژه در عينِ حال تداعي گرِ واژه‌هاي upbeat به معناي «آدمِ شاد و بشاش» و beatific به معناي «سعادت‌آميز» و «فرخنده» نيز هست. نيز دلالتي ضمني دارد بر عبارتِ being on the beat در معناي موسيقايي‌ِ آن و به معني‌ِ «تپشمندي» يا «ضربان‌داربودن.»

دنيس لورتف (1997-1923) بانوي شاعري است زاده‌ي انگلستان، با مادري ولزي و پدري يهودي-آلماني. پدرش اصلاً اهلِ روسيه‌ي سفيد بود که به انگلستان مهاجرت کرده و پس از تغييرِ مذهب به کشيشي در مذهبِ پروتستان تغييرِ کسوت داده بود. در بيست‌وسه ساله‌گي لورتف نخستين مجموعه‌ي شعرش را در انگلستان منتشر کرد که از اشعارِ آن به مثابه‌ي شعرهاي دوره‌ي نخستِ شاعريِ او ياد مي‌شود. شعرِ ارفئوس به روايتِ يک درخت از شعرهاي همين دوره است. او يک سال پس از انتشارِ اولين مجموعه‌ي شعرش با ميچل گودمن نويسنده‌ي امريکايي ازدواج کرد. اين ازدواج مهاجرتِ هميشه‌گيِ او به ايالاتِ متحده را موجب شد. در امريکا به گروهِ شاعرانِ بلک ماونتينز پيوست که تحتِ نفوذِ ويليام کارلوس ويليامز بود. از اين طريق دوره‌ي دومِ شاعريِ دنيس لورتف به عنوانِ يک «شاعرِ نسلِ بيت» رقم خورد: با گرايشاتِ تندِ سياسي-اجتماعي، ضدِ جنگ، و ضدِ سرمايه‌داري. آغازِ دوره‌ي سومِ شاعريِ او به سالِ 1984 بازمي‌گردد. در اين سال او به دينِ مسيحيت و مذهبِ کاتوليک مي‌گرود نيز به عرفانِ مسيحي علاقه مي‌يابد. شعرهاي دوره‌ي سومِ شاعريِ لورتف بيش‌تر درون‌مايه‌هاي مذهبي دارند اما در عينِ حال عميقاً مدرن اند و امروزي. او در اين دوره مسيحيت را «پلي ميانِ فرد و جامعه» مي‌دانست. همين شرحِ کوتاه چه در نسب و چه در سبب نشان مي‌دهد که چرا لورتف به رغمِ نوشتن به زبانِ لنگليسي عملاً به هيچ کشور يا مليت يا مذهبِ خاصي تعلق نمي‌يابد. زنده‌گي و شعرِ لورتف دقيقاً مصداقِ گذارِ يک شاعر از يک ايلياتي به يک زائر است.

                                                            

                                                                                                                                                           ش. ک

 


 

 

 

 

هدف‌گيري                                                                                                                  

                                                                                                                              

 

 

مرد گفت: «- من چشم‌انداز ام،

چشم‌انداز و کسي که در چشم‌انداز راه مي‌رود.

آن‌جا صخره‌ها هراسان اند

و دشت‌ها خرسند از قهوه‌يي‌ِ يک‌رنگ‌‌شان.

چشم‌انداز به‌ويژه پر است از منجلاب:

مکان‌هاي دهشتِ آني، محيطِ کوچک،

و ژرفاهاي نحس.»

 

زن گفت: «- مي‌دانم وقتِ قدم‌زدن

احياناً در يک بعدازظهرِ دل‌پذير

دير يا زود، در حالِ فراموشي به جايي مي‌رسم

که جگن و انبوهِ گُل‌هاي سفيد

شايد در ندامتِ خويش

نشانه‌ي وجودِ باتلاق مي‌شوند،

و لجن‌زارهايي را به جا مي‌آورم که مي‌توانند تو را

در خويش فروکشند و در گِلِ جوشان غرق کنند.»

مرد به زن گفت: «تو اون روزاي بچه‌گي

 يه سگِ پيري داشتيم،

يه سگِ خوب و مهربون، 

روي سرش يه زخمي بود

که اگه دسِت بهش مي‌خورد

واقو واقو واقش مي‌گرفت

مي‌پريد و گازت مي‌گرفت.

يه روز يه بچه بي‌خبر

دستشو زد به زخمِ اون

سگه جرواجرش کرد

حالا ديگه باس مي‌کشتنش

تو محکمه‌ي بيطار،

باهاس نفله مي‌کردنش.»

 

زن گفت: «- کس نمي‌داند کجاست،

و بختِ لمسِ او را هم ندارد

او درونِ منظري ست  

پيشِ چشم‌هاي‌ من و تنها من.

در مسيرِ زنده‌گي راه‌ بر من بسته،

تپه‌هاي‌ام را درنورديده،

و مي‌خوابد روي پرمک‌هاي يک جنگل که تنها زانِ من باشد

لمس‌اش مي‌کنم بي‌حزم

سوي خويش‌اش مي‌جهانم»

 

« -يا اين‌که زود به پشتِ سر

جاخالي مي‌دي مثلِ فنر»

                     « -آري مي‌آموزيم،

 

 

چيزي را که هراس نيست،

که درد است و داريم درباره‌اش حرف مي‌زنيم:

زخم‌هاي درون‌ِ ما مثلِ سرِ زخميِ سگِ تو،

هميشه زخم اند،

و زمان

هرگز التيام‌شان نمي‌بخشد، هرگز.»


 

 

 

مزموري در بابِ يک قلعه

 

 

مرا جاي قلعه قرار ده.

قلعه را درونِ من بگذار.

قلعه را عروج ده از چهارسو،  از ميانِ خندق‌ها.

بگذار آبِ خندق‌ها باز بتاباند بال‌وپرِ اردک‌ها را، بگذار سنگِ سنگ‌پشت‌هاي شناور سطح را بشکافد يا که نمايان شود از ميانِ ژرفاهاي مواج                           

بگذار سوارکاران در پناهِ حصارِ آن اتراق کنند، و سگي همواره هشيار باشد در حاشيه‌ي خواب.

بگذار فضاي زيرِ اشکوبِ اول تاريک باشد، آب حريصانه ستون‌هاي سنگي را بليسد، و لجنِ روشنِ سبز سوسو زند از فرازشان، بگذار قايقي آن جا پهلو گيرد.                                                                                                                                                                      

بگذار زن‌هاي سنگي‌ِ ستون‌هاي اشکوبِ دوم، خرس‌هاي محافظِ شعاعِ نورهايي باشند که اژدها!

فرازِ محجرِ اتاقِ مرکزي، سه کمان‌گير بگذار، نگه‌دوخته به سه افق. درونِ آن را مأواي شاهزاده قرار ده، از هياهو برکنار‌ش دار و در بحرِ مکاشفت غوطه‌ور‌ش   

                                                                                             [گردان، در آرامش، و همه‌ي پنجره‌ها را باز فرما به سوي ايوا‌ن‌هاي سرپوشيده.

روا دار ملکه‌ي جوان، بنشيند بالا، در خنکاي هوا، کودک‌اش در آغوش، بگذار با لذت بنگرد به حلقه‌ي احاطه‌کننده‌ي بزرگ، سايه‌هاي زوّار، کارِ خورشيد، و [بازي‌ي باد. بگذار گام بردارد به پيش و به پس. ستون‌ها را نگاه‌دارنده‌ي سقف قرار ده و طبقات را نگاه‌‌ دارنده‌ي ستون‌ها، زيرزمينِ اشکوبِ زيرين را تاريک [کن، روا دار خندق، با ژرفاي آب‌اش چون حلقه‌يي قلعه را احاطه کند، بگذار قراولان محافظِ آن باشند، بگذار سرزمين‌ها گرداگرد اش وسيع باشد، بگذار آن [ديار، همان‌جا که هست بماند، درونِ من،  بگذار همان‌جا که هست بمانم.

                                                                                                                               

 


کارتنک

 

پيچيده و نشان‌ناپذير

رشته‌ي تاريک را به نور

مي‌بافد و مي‌بافد:

 

طرحي وراي تمامِ اختراعاتِ عنکبوتي،

براي وصل‌کردن، نه به‌دام‌افکندن:

 

سرافرازي، سوگ، سرور، و ندامتِ به‌هم‌بافته

 

مي‌جنبند، دگر مي‌شوند

 

شکل مي‌گيرند

 

تغييرِشکل مي‌دهند:

 

حمد و ثنا

 

حمد و ثنا همه

 

کارتنکِ عظيم را.

 

 

 

ارفِئوس به روايتِ يک درخت

 

 

سپيده‌دم. سکون.         موج را دريابادي يافتم

که به دره‌ي ما آمده، از نمک و از افق‌هاي بي‌درخت،

شايعه آورده. مهِ اما از جاي‌اش جُم نخورد؛ برگ‌هاي برادران‌ام گشوده ماند

بي حرکت.

                 موج نزديک‌تر شده بود - پس آن‌گاه

دورترين شاخه‌هاي‌ام چنان سوختند که گويي

در نزديک‌ترين فاصله، زيرشان، آتشي روشن است،  سرشاخه‌هاي‌اش

خشک مي‌شدند و به خود مي‌پيچيدند.

                  هنوز نترسيده بودم،

                  تنها عميقاً هوش‌يار بودم.

 کسي که اول او را ديد من بودم، زيرا من بودم در شيبِ مرتع

                                    که بيش از همه باليده بودم از زمين تا هواي جنگل.

گويي مردي بود: دو

ساقه‌ي در حالِ حرکت، تنه‌ي کوتاه، دو

شاخه به سانِ بازوها، منعطف، هريک با پنج شاخه‌ي بي‌برگ

                                                                       در انتها،

تاجي بر سرش از علفِ قهوه‌يي يا طلايي،

حايلِ چهره‌يي که به گل‌ها شبيه تر بود

                      تا پرنده‌ها.

                               او مي‌کشيد بر دوش

بارِ شاخه‌ها‌ي بريده، شاخه‌هاي خميده‌ي هنوز سبز را،

طره‌هاي موي تماماً سيخ‌شده بر تنِ شاخه‌هاي تاک را.

از آن که مي‌سودش و از صداي‌اش،

که برخلافِ صداي باد نياز نداشت که صداي شاخ و برگِ ما  

آواي‌اش را کامل کند،

                                موج برآمد.

حالا ديگر موج نبود (‌آمده بود نزديک،

ايستاده بود زيرِ نخستين سايه‌ي من) خيزآبي بود که مرا مي‌شست؛

               گويي باراني بود

                             که از زمين و اطرافِ من به هوا مي‌رفت

              به جاي آن‌که ببارد.                                      

و چيزي که احساس مي‌کردم ديگر سوزشي خشک نبود:

             انگار من هم آواز مي‌خواندم با او، انگار من هم مي‌دانستم

              رازِ چکاوک‌ را؛ تمامِ شيره‌ي گياهي‌ام

                                سوي خورشيدي بالا مي‌رفت که حالا

                                برآمده بود، مه ز هوا رخت برمي‌بست، علف خشک مي‌شد،

ريشه‌هاي من اما هنوز حس مي‌کردند

موسيقي‌ي خيس‌کننده‌ي ژرفاي زمين را.

                 هم‌حال که نزديک‌تر مي‌شد، به تنه ام تکيه داد:

                 تپش‌هاي پوسته‌ام چون جوانه‌ي برگي تازه‌زاد.

موسيقي! ترکه-ترکه‌ي تن‌ام،

لرزان از لذت و ترس با هم.

 

و از وقتي آواز خواند

ديگر نبود جز آواي موسيقي:

و صداي‌اش را جز من درختي نمي‌شنيد،

 سخن گفت، تا زبان‌

                ريشه‌هاي‌ام را

                بيرون از زمين،

                          پوسته‌ي تن‌ام را

               خارج از هوا

منافذِ سبزترين رگههاي‌ام را

                به ملايمت هم چون ژاله

                          تصرف کرد.                        

واژه‌يي نبود که او به آواز بخواند و معناي‌اش را من از پيش ندانم.

با من از سفرها گفت:

              از جايي که خورشيد با ماه مي رود و ما را در تاريکي وامي‌نهد،

              از سفري زميني که رؤياي رفتنِ به آن را در سر مي پرورانَد

ژرف‌تر از سفرِ ريشه‌ها ...

با من از رؤياي انسان‌ها گفت: نبردها، مصائب، غم‌ها،

              و من، که درختي بيش نبودم، واژه‌ها را فهميدم - آخ!

 انگار پوسته‌ي ضخيمِ تن‌ام شکافته مي‌شد

چون پوسته‌ي نهالي که

                         به سرعت رشد مي‌کند در بهار

زخم خورده از سرماي ديرهنگام.

 

                       زان آوازِ آتشين‌،

درختان ترسيدند،

من اما تک‌درختي شادمان در شعله‌ها بودم.

جوانه‌هاي نو، چنان پيشاپيش در من شکفته بود که انگار چله‌ي تابستان است.

                      سازش (که حالا ديگر نام‌اش را مي‌دانستم: چنگ) گويي

                     هم يخ بود و هم آتش،

 زه‌هاي‌اش زبانه کشيد

تا به تاجِ من رسيد.

             دوباره بذر بودم

                      سرخسي در گل و لاي

                                    زغالِ سنگ بودم.

 

 

 

گفت: «در دلِ چوبينِ من اما

(درست پيش از آن‌که انسان يا خدا شوم)

شکلي از سکوت و ناخوشي،

چيزي از ملال بود، به قولِ آدمي‌زادان،

چيزي

(شعر ميزاني فروفرستاد، جرياني فرازِ سنگ‌ها)

خامشي‌بخشنده‌ي شمعي

در کشيده‌ترين شعله‌اش»

 

آن‌گاه

                                درست وقتي که من در پرتوي قدرت‌اش

                                                                               بارآور مي‌شدم و ديگرگون،

                               و فکر مي‌کردم که براي ديدن‌اش بايد قد خم کنم،

آوازخوان از من

                                     عزيمت آغاز کرد.     به آرامي

                 از سايه‌ي صلوةِ ظهرِ من درگذشت وُ

                                              به گسترده‌گي‌ِ نور تن سپرد،

واژه‌ها مي‌رقصيدند و پاي ‌مي‌کوبيدند روي شانه‌هاي‌اش

وقتي به من پشت کرده بود،

                            و جريانِ موّاجِ نواي چنگ

دوباره

          موج ميشد.

 

و من    در هراس

                      اما نه در شکِ اين‌که

                                                       چه خواهم کرد

در فراق، در شتابي که

                                     بيرون مي‌کشد از دلِ زمين ريشه از پي‌ِ ريشه.

خاک تقلا مي‌کرد و ترک برمي‌داشت، خزه تکه-تکه مي‌شد -

و در قفاي‌ام ديگران: برادران‌ام

فراموش‌شده از سپيده‌دم.

آن‌ها نيز شنيده بودند در جنگل و از لايه‌هاي هزارساله‌ي برگ‌ها ز محنت

ريشه بيرون مي‌کشيدند،

           راه‌هاي سنگلاخ را درمي‌نورديدند،

                                          و خويشتن را برون ز ژرفاي‌شان

                                                                               درهم‌مي‌شکستند.

 

«بايد مي دانستي که از کف‌مان خواهد رفت نواي چنگ

                            آواي خواندنِ

طوفاني که صداي‌اش چنين هولناک بود،

                آن‌جا که طوفاني نبود و بادي نبود

جز يورشِ شاخه‌هاي در حرکتِ ما، تنه‌هاي سينه‌سپرکرده‌ي ما در هوا.

                              اما موسيقي!

                                            موسيقي بود که ما را هم به بار آورد.

وقتي ناشيانه،

تلو-تلو مي‌خورديم روي ريشه‌ها‌مان

            و برگ‌ها‌مان را با خش-خش

                            به پاسخ وامي‌داشتيم.

ما به جنبش درآمديم، ما سلوک کرديم.

 

سلوک کرديم تمامِ روز

                        و بر فرازو فرودِ تپه رقصيدن آموختيم.

وقتي ايستاده بود برپهنه‌ي دشت

                               واژه‌هاي‌اش به ما آموخت

که پاي‌کوبيم و بپيچيم درون و برونِ آغوش‌هامان

و چرخيدن‌مان را گردِ خويش     در ترکيبي که ميزان‌هاي چنگ به آن‌ها داده بود.»  

آوازه‌خوان

           مسرور

اشک‌اش درآمد بس که از ديدنِ ما خنديد.

                                            شامگاه

ما آمديم همين‌جا که من ايستاده ام، بر نوکِ اين تپه

با بيشه‌ي باستاني‌يش که حالا ديگر چمني عريان بود.

                  در واپسين نورِ روز

ترانه‌ي بدرود خواند.

        اشتياق‌مان را فرونشاند

        بازگشتِ ريشه‌هاي تفتيده‌‌مان را در دلِ زمين به آواز خواند

آب‌شان داد: به بارشِ موسيقي‌اش تمامِ شب

       چنان آرام که انگار

      هيچ کس نمي‌شنيد صداي‌اش را

                           در شبِ بي‌مهتاب.

سپيده‌دمِ بعد، اگر چه رفته بود

                               اما به جاي مانده بود هنوز

در زنده‌گي‌ي جديدِ ما.

                                    انتظار کشيديم.

                                                                    او بازنمي‌گردد.

در خبر است که به سفرِ زميني‌اش رفته

و در پي‌ِ گم‌گشته‌اش گم شده.

در خبر است که او را بريده اند و از دست و پاي‌اش هيزم ساخته اند.

                                                                                  در خبر است که

سراش را هم‌چنان که آواز مي‌خواند به دريا انداخته اند.

شايد بازنگردد هرگز،

       آن‌چه ما زيسته ايم اما،

همواره به سوي ما باز مي‌گردد.

                                         حالا بيش‌تر مي‌بينيم

                                                                       حالا بيش‌تر حس مي‌کنيم

و هم‌چنان به تعدادِ حلقه‌هاي‌مان (دايره هاي

                                                         نشانگرِ سن‌مان) افزوده مي‌شود.

چيزي که شاخه‌هاي‌مان را مي‌فرازد، که دورترين سرشاخه‌هايمان را

                                                                                  بيش از پيش

برمي‌کشد.

       باد، پرنده‌گان

                            ديگر سست-صدا نيستند و صداي‌شان وضوحِ خود را يافته است.

تقلاي‌مان را فرامي‌خوانند باز و شيوه‌ي رقصيدن‌مان را.

موسيقي!

 

برچسب ها :

هم‌رسانی

نظر شما درباره این مطلب

نظرات کاربران