رمان فارسي تک صداست

رمان فارسي تک صداست 

 نوشته ي شاپور بهيان

پرسش:چند سال ديگر، وقتي به 1400 شمسي برسيم، رمان ايراني صد ساله مي‌شود.به نظر شما آيا طي اين دوره‌ي صدساله، رمان‌نويسيِ فارسي رشدي درخور داشته، و جريان‌هاي مختلف رمان‌نويسي شکل گرفته است يا نه؟ چه علت‌هايي براي رشد يا عدم رشد رمان فارسي برمي‌شماريد؟

معمولا در هنر از رشد و پيشرفت کم تر سخن به ميان مي آيد ؛ دشوار است بگوييم حماسه هايي بهتر از ايلياد و اديسه يا حماسه هاي فردوسي خلق شده اند ؛ در تکنولوژزي مي شود اين مقايسه ها را کرد اما در هنر خيلي دشوار است . مشکل ديگر جواب دادن به اين سوال است که بايد همه رمان هاي هر دوره را خوانده باشي تا بتواني با سند حرف زده باشي؛ يک مشکل ديگر که شايد به اندازه مشکل اول اساسي باشد اين است که ابتدا بايد يک تعريف از رمان داشت .

ويژگي هايش را برشمرد ، بعد ديد مثلن اين رمان هاي عيني ، مصداق هاي آن تعريف تا چه حد به اين تعريف نزديک يا دورند . يا تا چه حد توانسته اند بهتر يا بيشتر به آن تعريف برسند .

با توجه به اين مشکلات روش شناختي ، پاسخ من به اين سوال موقتي و نسبي است . تعريف من از رمان تعريفي است مبتني بر دريافت ريچارد رورتي ، ميخاييل ياختين و ميلان کوندرا .

رمان يک ژانر غير ذات گرا ، کارناوالي ، عرصه ي حضور گفتمان هاي مختلف ، آيرونيک و شوخ طبعانه  است . در نگاه کلي به رمان فارسي در مي يابيم که اثر چنداني از اين ويژگي ها نيست ؛ به طور کلي مي توان گفت رمان فارسي تک صداست . پداگوژيک و آموزشي است . از يک گفتمان پيروي مي کند و يا تابع يک گفتمان است . عبوس و مويه گر و جدي است و فاقد آيروني است .

با اين تفاصيل ، اگر پيشرفتي در اين صد ساله در رمان فارسي اتفاق افتاده است ، بيشتر از جنبه کمي است و اين هم نتيجه رشد سواد ، رشد جمعيت ، رشد طبقه ي متوسط و تا حد خيلي زيادي تثبيت و مشروعيت يافتن رمان به عنوان ژانري معتبر براي شتاخت وجوه هستي است ؛

اما از جنبه ي کيفي ، رمان فارسي هنوز از محدوديت هاي پيش گفته عبور نکرده است و در دهه ي اخير نيز که تا حد خيلي زيادي پيوند خود را با سنت رمان نويسي فارسي متقدم گسسته است . رماني که ديگر نمي تواند با متقدمين خود وارد گفتگو شود چگونه مي تواند از محدوديت هاي آن ها عبور کند . رمان نويسي که افق هاي هدايت را نمي بيند، چگونه مي تواند از اين افق ها عبور کند . و سوال اين جاست که آيا در اين صد سال ما توانسته ايم از افق هايي که صادق هدايت براي رمان فارسي رسم کرد ، عبور کنيم ؟

برچسب ها :

هم‌رسانی

نظر شما درباره این مطلب

نظرات کاربران